Hoe wordt de olieprijs bepaald?

Voor de consument is het zelden goed om te horen dat “de prijs van een vat olie vandaag de dag is gestegen…” op het nieuws, omdat dit zich vaak vertaald in een hogere prijs aan de pomp. Anderzijds zien we recentelijk ook veel berichten over een enorm lage (en zelfs negatieve) olieprijs.

Maar hoe bepaalt een vat olie uit Saoedi-Arabië of Iran hoe duur onze benzine is? Dat komt omdat het vat deel uitmaakt van de markt voor ruwe olie, wat een groot effect heeft op de gasprijzen. Ruwe olie is het “zwarte spul” dat uit de grond komt, ook wel bekend als petroleum. Het bestaat uit een verscheidenheid aan elementen zoals koolstof, waterstof en zwavel, en is afkomstig van de overblijfselen van dieren en planten die miljoenen jaren geleden bestonden — vandaar de term “fossiele brandstof”.

Echter, ruwe olie in zijn zuiverste vorm is voor niemand van nut. Mensen moeten het raffineren om energie te produceren, een proces waarbij benzine, diesel, kerosine en andere producten ontstaan. De afgewerkte aardolieproducten komen later terecht op plaatsen als benzinestations en fabrieken over de hele wereld.

Maar wat zorgt ervoor dat de olieprijs op en neer gaat? Waarom blijven de kosten van benzine niet op een constant niveau? Dat komt omdat ruwe olie “koopwaar” is, een product dat over het algemeen hetzelfde is, ongeacht wie of wat het produceert. Andere grondstoffen zijn onder andere maïs, koffiebonen en grondstoffen zoals goud en koper.

In dit artikel gaan we in op alle aspecten die de olieprijs beïnvloeden.

Schommelingen in de olieprijs

De prijzen van grondstoffen zijn altijd in beweging omdat ze afhankelijk zijn van wereldwijde vraag en aanbod. Toen ethanolbrandstof een populaire alternatieve brandstof in voertuigen begon te worden, steeg de prijs van maïs – waaruit ethanol kan worden geproduceerd – enorm snel. Als een ander voorbeeld, kunt u op het nieuws horen over een olieraffinaderij explosie waar een levering van ruwe olie wordt gecompromitteerd. Dit zal de olieprijs doen stijgen.

Een grafiek van de prijs van een vat olie (WTI) tot 25 jaar terug. Over de periode zijn flinke schommelingen te zien.

Er is ook de internationale grondstoffenmarkt, waar investeerders weddenschappen afsluiten over hoeveel ze denken dat de prijs van olie zal stijgen of dalen in de toekomst. Speculeren over de olieprijs heeft ook veel te maken met hoeveel het kost.

Klinkt dit allemaal wat verwarrend? Het kan zijn, aangezien de waarheid is dat er vele, vele factoren zijn die bepalen hoeveel een vat met vloeibaar gemaakte dinosaurusbotten zal kosten wanneer het in uw auto eindigt.

In dit artikel nemen we een kijkje in de markt voor ruwe olie — waar het aanbod vandaan komt, wie de prijs ervan bepaalt, en hoe dat zich vertaalt in wat we aan de pomp betalen.

De economie achter de olieprijs

Vier belangrijke factoren bepalen mede de prijs van olie: aanbod, de financiële markten, overheidsbeleid en de vraag.

  • Aanbod – De basiseconomie leert ons dat een hoog aanbod van olie betekent dat de vraag laag is, wat betekent dat de prijzen ook laag zullen zijn; het omgekeerde, dat een laag aanbod de vraag doet toenemen en de prijzen doet stijgen, is ook waar. De prijsstelling voor olie gaat echter veel verder dan alleen vraag en aanbod – was het maar zo eenvoudig!
  • De financiele markten – De manier waarop olie op de financiële markt wordt verhandeld heeft een enorme invloed op de prijs ervan. Speculanten investeren in olietermijncontracten, wedden in wezen op hoeveel olie op een later tijdstip zal kosten, en dit heeft op zijn beurt weer invloed op de manier waarop andere mensen denken dat olie geprijsd moet worden. Het heeft ook invloed op hoeveel olie de oliemaatschappijen op de markt zullen brengen. We zullen later meer over oliefutures bespreken.
  • Overheidsbeleid – Regulering door de overheid heeft ook een groot effect op de olieprijzen. De onlangs aangenomen regels over het zwavelgehalte kunnen de vraag naar zoete ruwe olie – een soort ruwe olie met minder zwavel – verhogen, maar zoete ruwe olie komt minder vaak voor dan andere soorten olie. En wetten die gericht zijn op het voorkomen van klimaatverandering zullen waarschijnlijk ook de prijs van energie verhogen. Belastingen op benzine kunnen ook de prijzen beïnvloeden.
  • Vraag – Tegelijkertijd blijft de overheid manieren vinden voor mensen om over te schakelen op energiebronnen zoals wind- en zonne-energie — en meer brandstofefficiënte auto’s te rijden — zodat het mogelijk is dat de vraag naar olie zal dalen, eenvoudigweg omdat we het niet meer zo veel nodig zullen hebben. De meeste analisten geloven echter dat dit ver weg is.

In de volgende sectie zullen we kijken naar waar de levering van ruwe olie in de wereld vandaan komt, en hoe oorlogen in het Midden-Oosten de kosten van uw woon-werkverkeer beïnvloeden.

Productie van olie: strategisch belang voor de wereldeconomie

We zijn echt afhankelijk van ruwe olie in de moderne samenleving, maar waar komt het precies vandaan? Olie wordt gemaakt van samengeperste koolwaterstoffen, de overblijfselen van prehistorische dieren en planten die onder extreme druk en temperatuur in de aardkorst staan. Koolwaterstoffen nemen vele vormen aan, waaronder kolen, aardgas, ruwe olie en zelfs diamanten.

We kunnen overal ter wereld olievoorraden vinden, maar sommige gebieden zijn overvloediger dan andere. Landen in het Midden-Oosten, waaronder Saoedi-Arabië, Irak, Iran en andere, hebben een enorme olievoorraad en zijn de grootste olie-exporteurs ter wereld.

Andere landen hebben sterke voorraden, waaronder Rusland, Venezuela en zelfs de Verenigde Staten. De olie die in het begin van de 20e eeuw in Texas werd gevonden, resulteerde in een aanzienlijke economische boom voor die regio. In feite is Noord-Amerika momenteel de op één na grootste olieproducent ter wereld.

Groepen als de OPEC – de Organisatie van de Aardolie producerende en exporterende Landen – houdt haar olievoorraad in de gaten en kunnen deze naar eigen goeddunken rantsoeneren, wat de aanvoer en de prijs van de olie doet schommelen. Dit is wat leidde tot de “oliecrisis” van de jaren zeventig: de leden van de OPEC uit het Midden-Oosten besloten de westerse landen te “straffen” voor hun steun aan Israël in de oorlog waarin deze laatste werd aangevallen door Syrië en Egypte. Zij legden een olie-embargo op, met als gevolg een drastische stijging van de olieprijzen. Er ontstond een ernstige recessie waarbij de olieprijzen enorm snel stegen. Geopolitieke crisis’, vooral in volatiele plaatsen als het Midden-Oosten, kan een groot effect hebben op de olieprijzen over de hele wereld.

Beelden van een autoloze zondag in Nederland in 1973. Deze autoloze zondagen werden geïntroduceerd tijdens de oliecrisis van de jaren 70.

Een ander ding om te onthouden over ruwe olie en fossiele brandstoffen is dat ze een niet-hernieuwbare energiebron zijn. Dit betekent dat de wereld langzaam maar zeker zonder olie komt te zitten, en als het eenmaal weg is, is het weg. We kunnen toch niet nog een paar miljoen jaar wachten tot de dieren gefossiliseerd en vloeibaar geworden zijn?

Terwijl het moeilijk is om te weten hoeveel olie er nog over is in de wereld, kijken steeds meer overheden en bedrijven naar bronnen van hernieuwbare energie. Dit omvat bronnen waar we nooit echt zonder kunnen, zoals wind, zonne-energie en zelfs warmte van diep in de kern van de aarde, om er maar een paar te noemen.

Naarmate ons aanbod van ruwe olie afneemt, weten we dat het tekort de vraag zal doen toenemen – en dat de kosten daarmee gepaard zullen gaan.

Vervolgens zullen we onderzoeken hoe olie wordt verhandeld op de grondstoffenmarkten, en hoe mensen geld verdienen door te wedden op de toekomstige prijs.

Hoe wordt olie verhandeld? En hoe verdient men er geld aan?

Net als op de aandelenmarkt, waar wordt gehandeld in verschillende bedrijven, wordt ook op de financiële markten gehandeld in grondstoffen.

Ze kopen “futures” — een soort weddenschap op de vraag of een grondstof op een later tijdstip in prijs zal stijgen. Eenmaal vergrendeld in een futurescontract, krijgt de koper zijn of haar grondstof tegen die prijs, ongeacht of de marktprijs is veranderd of niet later. Deze futures worden verhandeld op de New York Mercantile Exchange (of NYMEX), evenals op de International Petroleum Exchange.

De grondstoffenhandel is de laatste jaren groter dan ooit geworden als reactie op de dot-com crash van de vroege jaren 2000. Sommige financiële analisten zeggen dat het meer een zekerheid is dan het handelen in de prijs van de dollar of goud. Als gevolg daarvan is de speculatie echter meer dan ooit tevoren de prijs van grondstoffen zoals olie gaan bepalen.

Grondstoffenfutures hebben een verrassend effect op de prijs van ruwe olie — speculanten die grote hoeveelheden futures kopen kunnen de prijs op een of andere manier laten schommelen. Hier is een voorbeeld: Een speculant die oliefutures koopt tegen een hogere prijs dan de huidige marktprijs kan ervoor zorgen dat olieproducenten hun olievoorraad afschrikken zodat ze deze later kunnen verkopen tegen de nieuwe, hogere “toekomstige” prijs. Dit verlaagt het huidige aanbod van olie op de markt en drijft zowel de huidige als de toekomstige prijzen op.

Hoewel het misschien oneerlijk lijkt dat speculanten zoveel invloed hebben op de oliemarkt, mag men niet vergeten dat speculatie deel uitmaakt van elk financieel systeem en dat investeringen in voorraden een daad van speculatie op zich zijn. Wanneer je aandelen koopt, ben je aan het speculeren over de toekomst van een bedrijf.

Ook komt er overheidsregulering in het spel, waardoor de speculanten niet volledig uit de hand lopen. In de VS werd de Commodity Futures Trading Commission (CFTC) opgericht tijdens de oliecrises van de jaren zeventig om speculatie die de olieprijs kunstmatig opstuwde tegen te gaan.

In de afgelopen decennia verloor de CFTC echter het grootste deel van haar regulerende macht – vooral tijdens de economische bloei van de jaren negentig. Maar aangezien de olieprijzen steeds hoger uitkomen, heeft het Congres meer belangstelling getoond voor het toestaan van de commissie om meer toezicht te houden op de olieprijzen.

Categorieën Economie

Plaats een reactie